Problema ambiental mak perturbasaun oin-oin ka estragu ba sistema naturál sira-rai nian ne’ebé kauza husi atividades umanu ka prosesu naturál sira.
Meiu ambiente mak termu ne’ebé refere ba buat hotu-hotu iha ita-nia hela fatin ne’ebé influensia moris ita ema nian no balada sira, inklui rai, bee, anin, ai-horis, animal sira, no relasaun entre sira.
Meiu ambiente mak buat naturál no buat ne’ebé ema halo iha mundu ne’e, ne’ebé afeita ba buat moris sira (mahkluk hidup) inklui ita ema.

Imagen: Estudantes Ensino Sekundáriu Jerál Públiku (ESGP) Nú. 1. Likisá rekolla hela lixu ne’ebé so’e arbiru iha areadores eskola nian hodi lori ba tau iha fatin lixu ne’ebé prepara ona (foto: Mestri Balta, 12 Junu 2026) Lixu maka material restu ne’ebé la uza husi atividade ida, ne’ebé se la jere ho di’ak sei hamosu problema ambientál sira ne’ebé maka’as hanesan poluisaun no moras oin-oin.
Lixu nudár problema komun ida ne’ebé hafo’er ita nia ambiente hodi hamosu efeitu negativu ba saúde publiku.
Lixu mak nudár materia restu ne’ebé produs husi ita ema kada loron ka prosesu naturál ne’ebé la util ona ne’ebé kategoriza nudár lixu sólidu (padat).
Lixu ne’ebé kada loron ita produs mai husi uma kain ida-idak, eskola, industria nomos atividades komersiál sira, materiál hirak ne’e ita kategoriza so’e no la bele uza ona.
Manezamentu lixu ne’ebé ladun di’ak hanesan so’e lixu arbiru iha fatin públiku no iha areadores eskola nian bele afeita ba saúde kanorin no manorin sira.

Imagen: Estudantes Ensino Sekundariu Jerál Publiku (ESGP) Nú. 1. Liquisa hafoin recoilha no kontinua tau lixu iha lixeira (foto: Mestri Balta, 12 Junu 2026)
Etapa no maneira sira so’e lixu
- So’e lixu ba lixeira ka fatin rekolla lixu ne’ebé apropriadu.
- Labele so’e lixu arbiru iha dalan, mota, tasi, ka fatin públiku sira.
- Separa lixu sira hanesan plastiku, papél, vidro, no lixu orgániku atu fasilita prosesu resiklajen.
- Uza lixeira ne’ebé iha tampa atu evita fo’er no moras.
- Hatudu ezemplu di’ak ba ema seluk, hanorin labarik sira no komunidade atu tau lixu iha nia fatin.
Pasu importante sira ne’ebé tenki halo tuir
- Mantén limpeza eskola atu estudante sira aprende ho di’ak.
- Prevene moras sira tanba ambiente moos redús fo’er no bakteria.
- Hadia saúde no bem-estar estudante no funsionáriu sira nian.
- Hanorin responsabilidade ba estudante sira atu kuida ambiente.
- Haforsa kónsiensia ambiental atu proteje natureza no rekursu naturál sira.
Wainhira ita la halo tuir pasu importante sira
- Halo ambiente la moos – Eskola bele sai fo’er no la di’ak atu aprende.
- Provoka moras – Lixu bele atrai laletek, ratos no insetus seluk ne’ebé lori moras.
- Halo isin moras – Odor (dois/is) aat husi lixu bele afeta saúde estudante no profesór sira.
- Estraga beleza eskola nian – Eskola la hanesan fatin ne’ebé furak no konfortável.
- Polui ambiente – Lixu bele kontamina rai, bee no ar.
Husi lixu bele hetan rendementu
- Bele halo reciclagem – Papel, plastik no lata bele uza fali.
- Bele halo kompostu – Restu ai-fuan no hahán bele transforma ba adubu ba jardin.
- Hanorin responsabilidade – Estudante sira aprende atu tau lixu iha fatin loos no hadomi ambiente.
- Reduz poluisaun – Separasaun no jestaun lixu ne’ebé di’ak ajuda mantém eskola moos.
Konkluzaun
Lixu iha eskola bele lori problema barak ba saúde no ambiente se la jere ho di’ak. Tanba ne’e, estudante, profesór no funsionáriu hotu-hotu tenke servisu hamutuk atu mantém eskola moos no tau lixu iha fatin ne’ebé loos.
Lixu hanesan lalenok ida husi interasaun ema nian ho natureza, nune’e ita bele sumariza katak wainhira la halo jestaun ba lixu ne’ebé di’ak, responsavel no sustentablidade mak nudar save importante atu proteze meuambiente.
Se wainhira ita la halo jestaun lixu ne’ebé di’ak, ho lixu sei estraga beleza meuambiente maibe mós sai ameasa ba saúde publiku no hamosu dezastre sira hanesan inundasaun nomos hamosu poluisaun ho tempu ne’ebé naruk.
Hakerek : Ekipa formando/a Jornál Parede Dijital (JPD) ESGP Nú. 1. LIKISÁ
Revizaun : Ekipa Formadór Jornál Parede Dijital (JPD) DNDM-SEKOMS
Leave a Reply